Haiku, Senryũ en andere poëzie. Deel 1

In de komende website stukjes, wil ik je graag meenemen in de wereld van poëzie. De wereld van o.a. Haiku en Senryũ. De wereld van schoonheid, van relativering, van gevoel, jouw wereld. Want naast de werkelijkheid van ons gewone bestaan, welke op dit moment een bron van zorgen, en verdriet kan zijn, is er de absolute werkelijkheid. Een werkelijkheid die je kunt zien, horen, ruiken, proeven, een werkelijkheid die je door je zintuigen te gebruiken kunt gaan ervaren. Er is altijd een regendruppel die oplicht in het zonlicht of een sneeuwvlok dansend in de wind, of de geur van humus. Een werkelijkheid die je in je dagelijkse leven kunt ervaren. Want deze twee werkelijkheden zijn er altijd. Het is een keuze welke deur je op welk moment binnen gaat.

Maar hoe vind je de deur en de kruk om jouw deur te openen naar een andere werkelijkheid dan de gewone werkelijkheid? Waarom zou je dit willen?

Stap 1 is natuurlijk je afvragen of je dit wilt, je motivatie. Deze beoefening vraagt dat je je zintuigen gebruikt om in het hier en nu aanwezig te zijn. Om vervolgens één te worden met de natuur, één met dat wat je op dat moment ervaart. Het overstijgt soms de gewone werkelijkheid. Je transformeert naar een andere laag. De absolute werkelijkheid. Maar altijd ontmoet je een deel jezelf. Als onderdeel van alles, of een  probleem wat bijvoorbeeld nog niet verwerkt is en je verlichting verduisterd  Of je merkt dat je de kracht van je inwendige boosheid nog niet kunt gebruiken voor je mededogen, dat je er nog niet kunt zijn voor een ander mens, die je hulp nodigt heeft. Vanuit dit probleem, schrijf je meestal een senryũ. Deze dichtvorm heeft hetzelfde ritme als de haiku, 5-7-5, maar gaat over de onvolmaaktheid van ons mensen. Maar ook dan is haar toon niet cynisch, wel kan haar toon relativerend zijn of vol humor.

De haiku wil het graag hebben over de volmaaktheid in het moment van ervaring. Wie wil dit nu niet? Het is voor mij een moment van verstild geluk. De haiku schrijft zichzelf. De haiku is er in het moment. Ik heb alleen maar een pen in mijn hand. Er zijn geen gedachten, geen ik, maar wij.

Als ik later de haiku of senryũ, terug lees, kom ik opnieuw in de ervaring. Totdat zich weer iets nieuw aandient, een nieuwe ademhaling, een nieuw gevoel, een andere situatie in het hier en nu. Want alles is onderhevig aan verandering.

Ook de regels van het schrijven van een haiku of senryũ is in de loop der eeuwen veranderd, aangepast, en met de hoeveelheid lettergrepen (17 in totaal) valt het niet altijd mee  in het ritme te blijven van onze grote leermeesters. Zeker niet als het gaat om vertalingen. Een van de grote leermeesters van haiku en senryũ was Matsuo Bashõ (1644-1694) Hij was een mysticus, en schreef haiku en senryũ vanuit innerlijke rust. Hij zei:“ Ik trek met wind en wolken mee”. Zijn antwoord op vragen over zijn levensstijl en instelling als dichter. Hij leerde ons; “Haiku is niet alleen techniek, maar komt vooral voort uit de geestesgesteldheid. Haiku is een manier van leven.” Hij stierf op reis, op een koude winterdag, zoals hij zich het altijd al had voorgesteld.

Stap 2 De boeddha zei, stel vragen waar je gelukkiger van kunt worden en gaf geen antwoord op vragen naar de bekende weg, of vragen waar geen antwoord op is, of onnodige vragen die gesteld worden om het ego van de vrager te bevestigen, of als etalage van de vrager, of als competitie in de wedstrijd, over de vraag wie het meeste weet over een bepaald onderwerp.

Dus stel ik mezelf en aan jou de vraag; wordt ik gelukkiger als ik weet of het een senryũ of een haiku is wat ik geschreven heb? Voldoet mijn haiku en of senryũ aan alle criteria?

Mijn antwoordt: Nee, ik verzand in een moeras van onzekerheden en nog meer vragen. Ik raak verdwaald in het nadenken erover en weg van mijn ervaring. Terwijl het gaat om te beoefenen in het hier en nu zijn. Beoefenen in mededogen. Beoefenen om met één been in de gewone werkelijkheid te staan en met één been in de absolute werkelijkheid, zodat de verwondering, de volmaaktheid, de liefde en de inzichten die de haiku, senryũ en de dharma (boeddhistische leer) in ons wakker kunnen kussen. Opdat ook wij vol verwondering, inzet, de wereld en jezelf een beetje gelukkiger kunnen maken.

Ik wil de haiku en senryũ, en andere vormen van poëzie, gebruiken om je te laten ervaren. Wellicht helpt het je om niet te “ verdrinken” in persoonlijke problemen en/of de problemen van de tijd waarin we leven. Door jou gelezen, geschreven of aan je gegeven, op het goede moment is haiku daar… en leer je jezelf kennen, ook in de laag van de absolute werkelijkheid.

Bijvoorbeeld:

O, uil, zei de duif

zet een ander gezicht

bij die  lenteregen!

En

Dat is nu mijn sneeuw

als ik dat denk, weegt hij licht,

die laag op mijn hoed.

Ik heb deze haiku´s  vaak, als antwoord gegeven, met een hartelijke lach, namens de indrukwekkende leermeesters en dichters Issa en Kikaku. De eerste haiku is geschreven door de dichter Issa, (Kobayashi Yatarõ, 1763-1827) . De tweede  door Kikaku, (zeventiende eeuw).