Dharma
Inleiding: Het pad (levenspad)
Ieder mens legt zijn eigen levenspad af. Bijna altijd wordt hierop teruggekeken en maar zelden is het zo dat iemand die zich een levenspad uitzet, zich hieraan kan houden. Zelfs onze plannen op de korte termijn lopen bijna altijd anders dan we van plan waren. We zien dan hoe we een speelbal zijn van de omstandigheden en de hierop volgende zelfbeoordeling ontmoedigd ons nog meer. Vroeger toen ik gestalttherapie praktiseerde zei ik vaak: ‘Goede voornemens zijn het pad naar de hel.’
Ons geluk is geen beloning voor hard werk om iets te bereiken, het is niet daar of dan. Ons geluk bevindt zich in ons, in ieder van ons. Het is een algemeen, natuurlijk, menselijk vermogen. Het bevindt zich in het Nu, in het Huidige moment. Iedereen kan een liefdevol en mededogend mens zijn. We zijn van nature goed. Iedereen heeft een boeddhanatuur.
Boeddhistische beoefenaars zijn, net als iedereen, ook op pad, maar ze richten zich hierbij vooral op het Huidige moment, op het Hier en Nu. Ze hoeven niets te bereiken, ze hebben geen goede voornemens, geen doel in de toekomst. Ze zijn er al. Maar natuurlijk is het goed om praktische plannen te maken, plannen die gebaseerd zijn op de persoonlijke realiteit. Het geluk ligt niet buiten ze, maar in ze.
Op pad zijn betekent je oriënteren op het Nu. Als we de metafoor van het pad vasthouden dan zien we dat het pad twee zijkanten heeft (het verleden en de toekomst,deze zijn denkbeeldig). Alleen deze twee dynamische zijkanten zijn werkelijk, maar nooit hetzelfde. We kunnen zien dat zich aan de ene kant ons inwendige bevindt en aan de andere kant ons uitwendige. In ons (de beoefenaars) uitwendige bevindt onze barmhartigheidsbeoefening en in ons inwendige ons fysieke en psychische leven. Hier onderzoeken we hoe we onze barmhartigheidsbeoefening blokkeren. Het mediteren hierin speelt een belangrijke rol.
Dharma uitleg
Ik richt mij op de mensen die nog van niets weten van het boeddhisme en ik hoop dat de mensen die hier wel kennis van hebben dit nog eens tot zich laten doordringen.
Als we eerlijk naar onszelf, ons leven en de wereld kijken, zien we dat alles vervuld is van lijden. Natuurlijk zijn er ook situaties en dingen waar we blij mee zijn, maar ook hierin ligt het lijden besloten omdat we bang zijn het kwijt te raken. Onze blijdschap is kortstondig.
De belangrijkste oorzaak van ons lijden is onze begeerte. We verlangen steeds naar iets dat niet nu is. We jagen steeds onze ‘droombeelden’ na. Onze begeerte kluistert ons aan ons lijden.
Ons lijden kan opgeheven worden door een eind te maken aan onze manier van leven vol begeerte. Waarom zouden we nog verlangen naar iets waarvan we denken dat het ons gelukkig maakt? Alles wat ons gelukkig maakt bezitten we al. Dit hoort bij ons menszijn. Ieder mens is in staat om liefdevol en mededogend te zijn. Ieder mens bezit boeddhanatuur.
Door onze manier van leven, langzaam aan, te veranderen, kunnen we onszelf verlossen uit het lijden. Zelfkennis speelt hierin een belangrijke rol. Mediteren (o.a.) helpt ons onszelf te leren kennen.
Het beoefenen van het achtvoudige pad helpt ons onze manier van leven te veranderen. De volgende aspecten spelen hierin een rol: het juiste inzicht, het juiste besluit, de juiste spraak, het juiste handelen, de juiste broodwinning, de juiste inspanningen, de juiste aandacht, de juiste concentratie.
In de soetra’s zijn de vier edele waarheden uiteengezet in de bewoordingen:
‘Wat echter, o monniken, is de edele waarheid van het lijden?
Geboorte is lijden, ziekte is lijden, sterven is lijden, verdriet, rouw, pijn, tegenspoed en vertwijfeling zijn lijden; het niet-verkrijgen van wat men begeert is lijden; kortom, de met gehechtheid verbonden vijf aggregaten* van de persona zijn lijden.
Wat echter, o monniken, is de edele waarheid van het ontstaan van het lijden? Dat is de met wellust en hartstocht gepaard gaande begeerte, de begeerte naar dit leven, de begeerte naar zelfvernietiging.
Wat echter, o monniken, is de edele waarheid van de eliminatie of opheffing van het lijden? Dat is volledige vernietiging van deze begeerte; haar prijsgeven en loslaten, zich ervan bevrijden en losmaken.
Wat echter, o monniken, is de edele waarheid van het pad dat tot de eliminatie van het lijden voert? Dat is het edele achtvoudige pad, namelijk: het juiste inzicht, het juiste besluit, de juiste spraak, het juiste handelen, de juiste broodwinning, de juiste inspanningen, de juiste aandacht, de juiste concentratie. ‘
Bert Jonkers 2026
* ‘Groep’, ‘bundeling’ of ‘aggregaat’, zijn aanduidingen voor de vijf aggregaten waarin alles is gebundeld wat algemeen als de persoonlijkheid wordt beschouwd:
Vorm of lichamelijkheid (rupa)
Gewaarwordingen ( vedana)
Waarnemingen (sañña)
Psychische vormkrachten; geestfactoren, daadintenties of wilsinspanningen (sankhara)
Bewustzijn (viññana)
