De 4 edele waarheden
Het leven kenmerkt zich door lijden (Dukkha).
Er is een oorzaak voor dit lijden.
Dit lijden is te beëindigen.
Er is hiervoor een methode (een pad, leerweg).
Lijden
Wij lijden op vele manieren. We vinden lijden vaak gewoon en merken dit lijden niet eens meer op. In de oorspronkelijke beschrijving wordt dit beschreven met: “Geboorte is lijden, ouder worden is lijden, ziekte is lijden, sterven is lijden, verdriet, treurnis, rouw, pijn en wanhoop zijn lijden; alles dat in het algemeen als de persoonlijkheid wordt beschouwd is lijden. Natuurlijk is er ook vreugde, maar het gebruikelijke plezier is doorspekt met lijden, omdat het plezier onderhevig is aan ontstaan en vergaan. Werkelijk geluk zit niet in genot najagen, maar in duurzaam geluk. Door iets te betekenen voor een ander, niet alles te willen krijgen, maar door te geven (waarbij je goed voor jezelf blijft zorgen), door te doen wat juist is. Lijden komt voort uit
begeerte (Trishna) en gehechtheid. Al onze wensen en verlangens die ontstaan na “contact” tussen zintuig en object.
onwetendheid (Avidya). Ook wel verblinding, zinsbegoocheling, illusie of waan. Hierbij zijn we ons niet bewust van onze boeddhanatuur (Bussho), de ware essentie van dingen en het bestaan.
We maken onderscheid tussen psychisch lijden en existentieel lijden.
Existentieel lijden is het lijden dat eigen is aan het menselijke bestaan; het lijden onder geboorte, ziekte, ouderdom en dood. Toen Boeddha Gautama het spirituele pad had gevonden dat leidt tot het opheffen van lijden, bedoelde hij dit lijden. Psychotherapie kan hier niet veel aan doen. Het beste dat psychotherapie kan doen is psychisch lijden veranderen in “normaal” menselijk existentieel lijden.
Bij psychisch lijden gaat het om het lijden aan stoornissen die ontstaan zijn als reactie op als onhanteerbaar beleefde situaties, situaties die het leven soms zelfs onleefbaar maken. Meditatiebeoefening (de training in oplettendheid en bewustzijn) is hier niet op gericht; het kan bijdragen aan het succes van psychotherapie. Toch kun je psychisch lijden definiëren als de reactie op als onhanteerbaar beleefd existentieel lijden.
Methode
Het ontwikkelen van de methode is het achtvoudig pad.
Juiste inzicht
Juiste motivatie
Juiste spreken
Juiste handelen
Juiste levensonderhoud
Juiste inspanning
Juiste aandacht
Juiste concentratie
Juiste
Het woord “juist” wordt in het boeddhisme anders gebruikt dan in het westen. In het westen wordt meestal uitgegaan van goed en van fout. Er wordt dan gemeten aan een van buitenaf opgelegde norm. Deze norm kan geïnternaliseerd zijn, waarbij er schuldgevoelens (eigenlijk schuldgedachten) ontstaan bij overtreding van de regels.
Op boeddhistische wijze gebruikt betekent “juist” dat je voelt dat het goed is. Dit gaat voorbij aan redenatie en regels. Soms moet je zoeken, maar diep in jezelf weet je dit altijd. Het juiste is situatie- en persoonsgebonden, en altijd in ontwikkeling.
Het eerste aspect van het achtvoudig pad, het juiste inzicht, is leidend. Met het juiste inzicht komt de rest vanzelf. Wat is het juiste inzicht? Het juiste inzicht is zelfkennis.
Bert Jonkers 2026
